Giải Nobel Hóa học 2021 thuộc về 2 nhà khoa học phát triển chất xúc tác hữu cơ

Ngày 6/10, Giải Nobel Hóa học 2021 đã được trao cho 2 nhà khoa học Benjamin List và David W.C. MacMillan “vì phát triển chất xúc tác hữu cơ không đối xứng”.

Benjamin List David MacMillan - No bel Hoa hoc 2021

Hai nhà khoa học đoạt giải Nobel Hóa học 2021, Benjamin List và David W.C. MacMillan

Nhà khoa học Benjamin List làm việc tại Viện Max-Planck-Institut für Kohlenforschung, Mülheim an der Ruhr, Đức. Còn nhà khoa học David W.C. MacMillan làm việc tại Đại học Princeton, Mỹ.

Ông Benjamin List sinh năm 1968 ở Frankfurt, Đức. Ông có bằng tiến sĩ năm 1997 tại trường Đại học Goethe, Đức. Ông là Giám đốc Viện Max-Planck-Institut für Kohlenforschung.

Ông David W.C. MacMillan sinh năm 1968 ở Bellshill, Anh. Ông có bằng tiến sĩ năm 1996 tại Đại học California ở Mỹ.

Công trình giúp 2 nhà khoa học trên giành giải Nobel Hóa học năm nay liên quan tới quá trình phát triển một hình thức xúc tác hữu cơ không đối xứng (asymmetric organocatalysis).

Theo thông cáo báo chí của ban tổ chức, đây là một công cụ thiên tài để xây dựng các phân tử. Công cụ mới và có tính chính xác này của nhà khoa học Benjamin List và David MacMillan đã có ảnh hưởng lớn tới nghiên cứu dược phẩm và khiến ngành hóa học trở nên “xanh” hơn.

Nhiều lĩnh vực nghiên cứu và ngành phụ thuộc vào khả năng của các nhà hóa học trong xây dựng các phân tử để có thể hình thành các vật liệu bền và linh hoạt, dữ trữ năng lượng trong pin hoặc ức chế bệnh tật phát triển. Công việc này đòi hỏi chất xúc tác, tức là các chất kiểm soát và thúc đẩy phản ứng hóa học mà không trở thành một phần của sản phẩm cuối cùng. Ví dụ, chất xúc tác trong ô tô chuyển hóa các chất độc hại ở khói xe thành các phân tử vô hại. Cơ thể chúng ta cũng chứa hàng nghìn chất xúc tác dưới dạng enzyme, tạo ra các phân tử cần thiết cho sự sống.

Do đó, chất xúc tác là công cụ cơ bản với các nhà hóa học, nhưng các nhà nghiên cứu từ lâu cho rằng về nguyên tắc, chỉ có hai loại chất xúc tác: kim loại và enzyme.

Hai nhà khoa học Benjamin List và David MacMillan năm 2000 đã phát triển một loại chất xúc tác thứ 3 là chất xúc tác hữu cơ không đối xứng. Chất này dựa trên các phân tử hữu cơ nhỏ.

Ông Johan Aqvist, Chủ tịch Ủy ban Hóa học Nobel nhận định: “Khái niệm xúc tác này đơn giản và thiên tài. Thực tế là nhiều người đã thắc mắc tại sao chúng ta lại không nghĩ tới nó trước đây”.

Chất xúc tác hữu cơ có khung nguyên tử các-bon ổn định mà các nhóm hóa chất linh hoạt hơn có thể gắn vào. Các chất này thường chứa các thành phần phổ biến như ôxy, nitơ, sunphua hoặc phốt-pho. Điều này có nghĩa là các chất xúc tác này vừa thân thiện với môi trường và có chi phí sản xuất rẻ.

Ngành xúc tác hữu cơ đã phát triển với tốc độ đáng ngạc nhiên từ năm 2000. Benjamin List và David MacMillan vẫn là 2 người dẫn đầu trong lĩnh vực này và đã cho thấy xúc tác hữu cơ có thể được sử dụng để thúc đẩy nhiều phản ứng hóa học. Sử dụng các phản ứng này, các nhà nghiên cứu giờ đây có thể xây dựng bất kỳ điều gì một cách hiệu quả hơn, từ dược phẩm mới cho tới các phân tử có thể giữ ánh sáng trong pin mặt trời. Như vậy, xúc tác hữu cơ đang mang tới lợi ích lớn nhất cho nhân loại.

Trước đó, ngày 5/10, giải Nobel Vật lý 2021 đã được trao cho 3 nhà khoa học Mỹ, Đức và Ý nhằm tôn vinh những đóng góp đột phá của họ cho sự hiểu biết của giới khoa học về các hệ thống vật lý phức tạp. Ngày 4/10, giải Nobel Y sinh năm 2021 thuộc về hai nhà khoa học người Mỹ David Julius và Ardem Patapoutian với những khám phá về các thụ thể đối với nhiệt độ và xúc giác.

Giải Nobel, là một giải thưởng quốc tế trao thường niên kể từ năm 1901 để vinh danh những cá nhân đạt thành tựu trong các lĩnh vực Vật lý, Y sinh, Hóa học, Văn học và Hòa bình; riêng giải Nobel Hoà bình có thể được trao cho cá nhân hay một tổ chức. Đến năm 1968, Ngân hàng Thụy Điển đưa thêm vào hệ thống giải một giải thưởng về lĩnh vực Kinh tế để tưởng nhớ nhà bác học Alfred Nobel, “cha đẻ” giải Nobel.

Đại dịch COVID-19 cũng sẽ ảnh hưởng đến cách thức tổ chức lễ trao giải Nobel. Thay vì quy tụ tất cả những người đoạt giải tại Stockholm (Thụy Điển) vào tháng 12 như thông lệ, các nhà ngoại giao thuộc Đại sứ quán Thụy Điển tại các nước sẽ đến trao giải cho những người chiến thắng. Tuần lễ kỷ niệm sẽ kết hợp tổ chức các sự kiện trực tiếp và trực tuyến.

Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 theo di chúc của Alfred Nobel, nhà phát minh – nhà từ thiện người Thụy Điển, để lại năm 1895. Giải thưởng được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y học, Hóa học, Vật lý, Văn học, Hòa bình. Năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel, còn gọi là giải Nobel Kinh tế.

Mỗi năm, Ủy ban Nobel trao các giải thưởng trong 6 lĩnh vực gồm y học, vật lý, hóa học, văn học, khoa học kinh tế và hòa bình. Người giành giải Nobel sẽ được trao bằng chứng nhận, huy chương giải Nobel, và giải thưởng bằng tiền trị giá khoảng 1,1 triệu USD.

Tiếp đến, Giải Nobel Văn học ngày 7/10 và Hòa bình ngày 8/10. Giải Nobel Kinh tế được công bố cuối cùng, vào ngày 11/10.

Năm nay sẽ là năm thứ 2 liên tiếp kể từ năm 1944, lễ trao giải Nobel truyền thống ở Stockholm (Thụy Điển) sẽ không thể diễn ra do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Theo thông báo ngày 23/9 của Quỹ Nobel, những người đoạt giải sẽ được trao các huy chương và bằng khen ngay tại quê nhà của họ.

Nếu như không có đại dịch COVID-19, những người đoạt các giải thưởng danh giá này sẽ đến Stockholm để trực tiếp nhận huy chương và bằng khen từ tay Nhà vua Thụy Điển trong một buổi lễ trang trọng được tổ chức vào tháng 12 hằng năm.

Phan Anh (tổng hợp)/Trithucvn



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng