Các vấn đề xử lý rác thải nhựa

Ô nhiễm nhựa đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất mà các quốc gia đang phải đối mặt. Mỗi năm lượng chất thải nhựa do con người thải ra trên phạm vi toàn cầu đủ để phủ kín 4 lần diện tịch bề mặt trái đất, trong đó khoảng 13 triệu tấn rác thải nhựa được đổ ra đại dương. Việc lạm dụng sử dụng sản phẩm nhựa, nhất là túi ni-lông khó phân hủy, sản phẩm nhựa dùng một lần đã và đang để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường

Rac thai nhua

Rác thải nhựa tấp vào biển Đà Nẵng sau mỗi trận mưa lớn

Tình hình rác thải nhựa trên thế giới

Dẫn số liệu của Liên hiệp quốc cho biết mỗi phút, thế giới tiêu thụ một triệu chai nhựa, trong khi mỗi năm có đến 5.000 tỷ túi nhựa dùng một lần được sử dụng. Tổng cộng có một nữa số sản phẩm nhựa là loại chỉ để dùng một lần, từ ống hút, dây câu cá tới tã trẻ em hay túi bộc đồ.

Mội năm thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, gần tương đương với trọng lượng toàn bộ dân số toàn cầu. Loại chất dẽo này hiện chiếm khoảng 10% tổng lượng chất thải hiện đang tác động tiêu cực đến môi trường, kinh tế, sức khỏe con người.

Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong 20 năm tới. Một chiếc túi ni-lông, nhiều khi được sử dụng trong 5 phút, chỉ mất 5 giây để sản xuất và cần 1 giây để vứt bỏ, song để phân hủy thì cần từ 500-1.000 năm.

Hiện thế giới đang phải đối mặt với khoảng hơn 9,1 tỷ tấn rác thải nhựa tích tụ trên Trái Đất. Chất thải nhựa khi chôn lấp lẫn vào đất tồn tại hàng trăm năm. làm thay đổi tính chất vật lý của đất, gây xói mòn đất. làm cho đất không giữ được nước, dinh dưỡng, ngăn cản oxy đi qua đất, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây trồng. Trong khi các loài động, thực vật biển từ lâu đã kêu cứu khi có tới 13 triệu tấn chất thải nhựa đổ ra đại dương, gây tổn thương hệ san hô, đe dọa môi trường sống của các loại động, thực vật biển. Mỗi năm, có khoảng 1,5 triệu động vật trên đại dương chết vì ngộ độc chất thải nhựa.  

Quỹ Ellen MacArthur (Anh) đưa ra một nghiên cứu cảnh báo đến năm 2050, khối lượng rác nhựa sẽ nhiều hơn trữ lượng cá ở các đại dương trên thế giới trừ phi thế giới hành động quyết liệt để tái chế rác nhựa.

Tỉnh hình rác thải nhựa tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ngành nhựa là một trong những ngành công nghiệp có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh, trong giai đoạn 2012-2019, tốc độ tăng trưởng bình quân của ngành nhựa Việt Nam khoảng 11%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng bình quân ngành nhựa thế giới (4%). Hiện cả nước có khoảng 2.000 doanh nghiệp nhựa, trong đó có 450 doanh nghiệp sản xuất bao bì. Trong năm 2018, sản lượng ngành nhựa đạt 8,3 triệu tấn, trong đó sản xuất nhựa bao bì chiếm khoảng 36%.

Trên thực tế, có đến 60% rác thải nhựa thải ra đại dương đến từ 6 quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Theo đó, lượng nhựa tiêu thụ tính trên đầu người ở Việt Nam đã tăng mạnh từ 3,8kg/người/năm lên mức 41,3kg/người/năm trong giai đoạn từ 1990 đến 2018, nghĩa là tăng bình quân 10%/năm. Việt Nam không những nằm trong 5 nước tiêu thụ nhựa nhiều nhất trong khu vực ASEAN (sau Thái Lan với 66,4kg/người/năm; Malaysia mức 75,4kg/người/năm) mà còn vào hàng cao nhất thế giới.

Theo số liệu thống kê, lượng nhựa thải ra ở Việt Nam lên tới 1,8 triệu tấn/năm. Trong số này, chỉ 27% túi nhựa được tái chế và có đến 0,73 triệu tấn nhựa đổ vào đại dương từ Việt Nam mỗi năm. Việt Nam nằm trong số 20 quốc gia có lượng rác thải nhựa lớn nhất và cao hơn mức trung bình của thế giới. Đến năm 2050, dự báo, biển Việt Nam có nguy cơ chứa nhiều rác thải nhựa hơn cá nếu không có hàng động ngăn chặn tình trạng xả thải nhựa.

Tại Sóc Trăng, theo số liệu của Sở Tài nguyên và Môi trường, năm 2021, lượng rác thải nhựa phát sinh khoảng 16,6 tấn/ngày, trung bình 20,43 kg/người/năm, lượng rác thải nhựa phát sinh vào môi trường là 5,08 kg/người/năm – tương đương tỷ lệ thu gom, xử lý là 75%.

Các giải pháp chống rac thải nhựa trên thế giới

Có thể nói châu Âu là khu vực đi đầu trong nổ lực chống rác thải nhựa trên thế giới. Tại Ủy ban châu Âu (EC), một số sản phẩm nhựa dùng một lần bị cấm và hạn chế như ống hút, dĩa, dao nĩa, cây khuấy cà phê, tăm bông, ngoáy tai và chân đế giữ bong bóng; kêu gọi hạn chế sử dụng các ly nhựa đựng đồ uống và các hộp nhựa đựng thức ăn. Theo EC các sản phẩm nhựa sử dụng một lần và các dụng cụ đánh bắt cá bằng nhựa chiếm 70% lượng rác thải ở các đại dương.

Các quy định tại EC cũng yêu cầu các nhà sản xuất một số sản phẩm nhựa, chẳng hạn các công ty sản bao bì nhựa, phải hỗ trợ chi phí dọn dẹp và xử lý rác thải. Các công ty sản xuất  các dụng cụ đánh bắt cá bằng nhựa (chiếm 27% rác thải ở bờ biển), phải chịu chi phí thu gom rác ở các cảng. Ngoài ra, các nước thành viên EC phải thu gom 90% lượng chai nhựa sử dụng một lần ở nước họ để tái chế.

Theo EC ước tính, khi các quy định này được thực hiện đầy đủ, có thể khiến các doanh nghiệp ở Liên minh châu Âu (EU) tốn chi phí khoảng 3 tỉ euro/năm. Tuy nhiên, chúng có thể giúp người tiêu dùng tiết kiệm 6,5 tỉ euro/năm, tạo ra 30.000 việc làm mới và tránh được các thiệt hại môi trường và các chi phí dọn dẹp lên đến 22 tỉ euro mỗi năm.

Tại châu Mỹ, Chi Lê đã trở thành quốc gia đầu tiên thông qua lệnh cấm dùng túi ni-lông sử dụng một lần. Colombia đánh thuế mạnh với loại túi ni-lông to, thay đổi thiết kế với túi ni-lông có thể tái sử dụng. Hàn Quốc ban hành luật thúc đẩy tiết kiệm và tái chế tài nguyên, cấm sử dụng đồ nhựa dùng một lần ở bếp ăn tập thể,....

Vấn đề chống rác thải nhựa tại Việt Nam

Vấn đề quản lý và xử lý chất thải nhựa tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, công nghệ xử lý tái chế lạc hậu, việc thu gom, phân loại rác cũng còn nhiều vấn đề. Có thể nói rác thải nhựa là vấn đề lớn với Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, không thể giải quyết bằng cách cấm sử dụng nhựa ngay lập tức vì điều đó là không khả thi. Câu chuyện là làm thế nào để người tiêu dùng nhận thức được vấn đề và dần thay đổi hành vi: sử dụng nhựa ở mức vừa đủ, sử dụng một sản phẩm nhựa nhiều nhất có thể…

Để giải quyết vấn đề rác thải nhựa, cần sự phối hợp của cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân.

Phía Chính phủ đã có 3 định hướng chính sách nổi bật bao gồm: cải thiện môi trường pháp lý; đa dạng hóa các nguồn đầu tư bảo vệ môi trường và định hướng phát triển kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh.

Về phía doanh nghiệp, khuyến khịch sử dụng các sản phẩm thay thế sản phẩm nhựa dùng một lần; khuyến khích sản xuất các sản phẩm túi phân hủy sinh học. Ra mắt Liên minh chống rác thải nhựa; thành lập Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam; Chương trình Hợp tác công – tư xây dựng kinh tế tuần hoàn quản lý rác thải nhựa tại Việt Nam được Bộ Tài nguyên và Môi trường, Công ty TNHH Dow Chemical Việt Nam (Dow Việt Nam), Tập đoàn SCG và Công ty TNHH Quốc tế Unilever Việt Nam. Chương trình này có thành phần tham gia đa dạng từ chính quyền địa phương, các công ty nhựa tái chế, trường học, tổ chức phi chính phủ và các doanh nghiệp có cam kết cao về phát triển bền vững…Đây là mô hình hay diễn đàn thiết thực giúp Chính Phủ, Bộ Tài Nguyên và Môi Trường có các sáng kiến, thảo luận mang tính thực tiễn cao, đồng thời nắm bắt được các vướng mắc, khó khăn mà khối tư nhân đang gặp phải để hỗ trợ và hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật. Khuyến khích, hỗ trợ đoanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế rác thải nhựa.

Sau khi “Lễ ra quân toàn quốc Phong trào Chống rác thải nhựa” do Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo phát động, diễn ra tại Thủ đô Hà Nội, ngày 9/6/2019, nhiều doanh nghiệp bán lẽ đã có nhiều hành động hưởng ứng rất thiết thực.

Tại siêu thị thuộc Central Retail (là tập đoàn bán lẻ hàng đầu tại Thái Lan) gồm: GO!, BigC, Tops Market đã áp dụng bán túi Lohas (loại túi chứa hàng hóa sử dụng nhiều lần), không lợi nhuận (8.900đ/túi lớn; 5.900đ/túi nhỏ), và khuyến khích khách hàng mang túi này khi đi mua sắm. Các siêu thị GO!, Big C đã không còn kinh doanh ống hút nhựa; đồng thời, triển khai thí điểm sử dụng túi nilon phân hủy sinh học làm từ bột ngô và khoai tây tại Big C và GO!

Đặc biệt, hệ thống siêu thị Big C & GO! áp dụng kinh doanh các sản phẩm rau bọc lá chuối trên các sản phẩm rau (cần tây, măng tây xanh, rau ngò, rau húng, rau diếp cá, rau răm, rau thơm, thì là, ngò rí).

Ngoài ra doanh nghiệp cũng đã làm việc với gần 30 nhà cung cấp thực phẩm tươi sống như rau, củ, quả… để thay thế các bao bì đóng gói có thành phần nhựa bằng túi nilong có khả năng phân hủy sinh học vào đóng gói sản phẩm. Hay như các sản phẩm gạo hữu cơ, cà phê đã chuyển đổi vật liệu đóng gói từ vật liệu có thành phần nhựa khó phân hủy sang vật liệu giấy. Big C còn hỗ trợ đóng thùng giấy carton chứa hàng hóa miễn phí cho khách hàng, nhằm hạn chế sử dụng túi nilon.

Triển khai mô hình “Ấn tượng” về tác hại của Rác thải nhựa, trong đó có mô hình Cá Voi ăn rác thải nhựa – đặt tại các bãi biển của Đà Nẵng, Nam Định, Hải Phòng, Hạ Long, Thanh Hóa, Vinh, Quy Nhơn, Huế. Mô hình Cá Voi ăn rác thải nhựa được kỳ vọng sẽ góp phần tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân, thay đổi thói quen vứt rác thải nhựa bừa bãi, gây hại trực tiếp đến hệ sinh thái biển và gián tiếp đến sức khỏe con người.

Người dân cần đóng vai trò trên phương diện là người tiêu dùng và công dân thông thái, sử dụng các sản phẩm phát triển bền vững, nói không với các sản phẩm sử dụng một lần. Theo số liệu khảo sát, có80% số người Việt vẫn giữ thói quen mua sắm “tay không” – nghĩa là không mang theo giỏ xách hay túi đựng cá nhân mà vẫn sử dụng các loại bao bì sẵn có của cửa hàng. Có ba lý do hạn chế người Việt hành động hướng đến “cuộc sống xanh” không rác thải: Thứ nhất, những rào cản về kiến thức: 1/3 số người được hỏi không chắc nên làm gì hoặc những hành động nào là thực sự có ích cho môi trường; Thứ hai, khoảng 40% người dân chưa nhìn thấy được tác hại về lâu dài của môi trường lên cuộc sống của họ, của những người xung quanh; Thứ ba, được nhiều người đồng ý nhất, là các sản phẩm đem lại sự phát triển bền vững, thân thiện với môi trường hầu như rất khó tiếp cận, không thấy nhiều trên kệ hàng và nếu có thì giá thành lại thường cao hơn mức trung bình.

Tại Sóc Trăng, vấn đề rác thải nhựa đã được các cấp ủy đảng, chính quyền quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo. Có thể kể đến Chỉ thị 14/CT-UBND ngày 30/8/2019 cua Chủ tịch UBND tỉnh về tăng cường các biện pháp giảm thiểu rác thải nhựa trên địa bàn tỉnh; Kế hoạch số 41/KH-UBND ngày 15/3/2021 của UBND tỉnh tăng cường quản lý, tái chế, tái sử dụng, xử lý và giảm thiểu rác thải nhựa trên địa bàn tỉnh; Kế hoạch số 66/KH-UBND ngày 07/5/2021 của UBND tỉnh triển khai thực hiện Đề án “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về phòng, chống rác thải nhựa trên địa ban tỉnh Sóc Trăng, giai đoạn 2021-2025”

Đối với bao bì nhựa dùng trong sinh hoạt, được người dân phân loại bán phế liệu hoặc được phân loại trong quá trình thu gom rác và bán phế liệu. Đối với rác thải nhựa dùng một lần, được thu gom cùng rác hữu cơ, sau đó sử dụng công nghệ chôn lấp hoặc đốt. Hiện chưa có số liệu thống kê tỷ lệ thu gom bao bi nhựa và sản phẩm nhựa dùng một lần. Đối với các bao bì nhựa trong trong nông nghiệp như bao gói thuốc bảo vệ thực vật việc thu gom còn hạn chế. Đối với rác thải nhựa dùng trong y tế được thu gòm và xử lý 100%.

Để việc quản lý, tái chế, tái sử dụng, xử lý và giảm thiểu rác thải nhựa trên địa bàn tỉnh đạt hiệu quả, kế hoạch đề ra cần có các biện pháp, cụ thể:

Tuyên truyền thường xuyên, liên tục về tác hại của rác thải nhựa đến môi trường, sức khỏe động, thực vật và con người nhằm nâng cao nhận thức của đại bộ phận người dân thay đổi thói quen sử dụng rác thải nhựa dùng một lần vừa tiện lợi, vừa rẽ tiền.

Vận động các doanh nghiệp, đặc biệt là các siêu thị, trung tâm thương mại có các biện pháp giảm thiểu hoặc thay túi ni-lông bằng các vật liệu khác thân thiện với môi trường; có ghi nhận, khen thưởng để động viên doanh nghiệp làm tốt hơn.

Có các dự án thí điểm xây dựng các mô hình không rác thải nhựa tại các địa điểm du lịch trên địa bàn tỉnh; và trong trường học để giáo dục các ý thức không dùng sản phẩm dùng một lần.

Hiện nay, việc chưa có sự phân loại trong quá trình thu gom rác trên địa bàn tỉnh – đây là vấn đề cần quan tâm thực hiện, vì nếu khâu đầu có phân loại rác tại nguồn có tốt đến đâu khi thu gom lại đưa vào chung thì không có ý nghĩa gì cả. Do đó, các giải pháp trên cần đồng bộ với giải pháp thu gom. Việc phân loại khi thu gom sẽ giúp cho việc tái chế rác thải nhựa được tốt hơn, cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định, giảm chi phí tái chế cho các nhà máy tái chế rác thải nhựa.

LHHST (Tổng hợp)



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng