Cải thiện năng lực cạnh tranh cấp tỉnh từ PCI

Hơn mười năm nay, VCCI và USAID mẫn cán đưa ra báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) hàng năm. Những đóng góp của báo cáo này là rất lớn trong việc hoạch định, điều chỉnh chính sách của các cấp chính quyền. Báo cáo năm nay (2017) ngoài phác thảo bức tranh môi trường kinh doanh, còn cho thấy từ phía các doanh nghiệp cũng cần nhiều nỗ lực hơn.

PCI 2017 cho thấy xu hướng đáng lo ngoại về tiếp cận đất đai, nhất là trong việc gặp khó khăn khi mở rộng mặt bằng sản xuất kinh doanh, hay rủi ro bị thu hồi đất gia tăng. Ảnh: THÀNH HOA

PCI 2017 nhìn từ hai phía

Hàng năm, nhiều lãnh đạo tỉnh thành chờ báo cáo PCI để xem cộng đồng doanh nghiệp đánh giá về môi trường kinh doanh ở địa phương mình như thế nào, để từ đó có những điều chỉnh hay hoạch định phù hợp. Báo cáo PCI 145 trang năm nay, ngoài hai chương đánh giá như thường lệ của doanh nghiệp dân doanh và FDI thì còn có một chương về đánh giá chất lượng quản lý doanh nghiệp.

Trong 10 chỉ số thành phần đánh giá các địa phương, có ba chỉ số quan trọng, chiếm 60% điểm số PCI tổng hợp là tính minh bạch, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp và đào tạo lao động. Theo báo cáo 2017, những lĩnh vực có nhiều chuyển biến tích cực được ghi nhận là chi phí gia nhập thị trường, tính năng động của lãnh đạo tỉnh, đào tạo lao động và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên một số lĩnh vực hầu như không có sự cải thiện như tính minh bạch và thiết chế pháp lý.

Cụ thể, tính minh bạch qua việc tiếp cận các tài liệu của tỉnh như tài liệu quy hoạch, thông tin đấu thầu vẫn còn rất khó khăn, 70% doanh nghiệp cho biết cần có “mối quan hệ” để có được các tài liệu của tỉnh. Về thiết chế pháp lý, vì e ngại tình trạng chạy án nên chỉ có 17% số doanh nghiệp trong mẫu khảo sát cho biết sẽ chọn giải quyết tranh chấp qua tòa án. Ngoài ra, báo cáo cũng cho thấy xu hướng đáng lo ngoại về tiếp cận đất đai, nhất là trong việc gặp khó khăn khi mở rộng mặt bằng sản xuất kinh doanh, hay rủi ro bị thu hồi đất gia tăng.

Trong khi đó, doanh nghiệp khối FDI lại có những ưu tư khác, đặc biệt là chất lượng lao động và đào tạo lao động ở các địa phương. Theo kết quả khảo sát, 55% doanh nghiệp FDI cho biết “tương đối khó” để tuyển được các cán bộ kỹ thuật có tay nghề, 36% trong số doanh nghiệp này “khó” tuyển dụng lao động cho các vị trí quản lý, giám sát. Thêm vào đó, các doanh nghiệp FDI cũng ít hài lòng về chất lượng đào tạo nghề tại các địa phương, họ phải chi nhiều hơn cho việc đào tạo lại lao động mới tuyển vào.

Ở chiều ngược lại, nhìn về phía các doanh nghiệp dân doanh và FDI thì các doanh nghiệp này đều có điểm chung là quy mô khá hạn chế. Trong khối FDI, có đến 75,5% doanh nghiệp có dưới 200 lao động, và 72,2% doanh nghiệp có vốn dưới 2,5 triệu đô la Mỹ (50 tỉ đồng). Về hiệu quả, năm 2017 chỉ có 54,3% doanh nghiệp báo lãi và 37,9% doanh nghiệp báo lỗ.

Các doanh nghiệp Việt Nam thì đa số ở quy mô nhỏ và siêu nhỏ. Một doanh nghiệp dân doanh điển hình hiện chưa có đến 20 nhân viên và 1,2 tỉ đồng vốn đầu tư cố định. Mặc dù nền kinh tế Việt Nam đang trong giai đoạn dịch chuyển quan trọng sang công nghiệp, dịch vụ, chỉ có 14% doanh nghiệp dân doanh hoạt động chính trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo, 6% là nhà cung cấp cho các doanh nghiệp FDI hoạt động tại Việt Nam.

Không dừng lại ở vượt lên chính mình

Với thang điểm 100, các chỉ tiêu thành phần được đánh giá theo thang điểm từ 1-10 (không có tham chiếu) và có điều chỉnh phương pháp luận sau mỗi bốn năm (2009, 2013, 2017), điểm số PCI trung bình đã tăng 12,23% trong giai đoạn 2007-2017. Một điều đáng lưu ý là độ lệch chuẩn (trung bình khoảng cách điểm số từng tỉnh đến điểm số của tỉnh trung vị PCI) đã giảm đi rất nhiều. Điều này cho thấy khoảng cách giữa các tỉnh đã được rút ngắn đáng kể, không chênh lệch nhiều với điểm số của tỉnh trung vị.

Đối với nhóm các tỉnh có điểm số cao nhất và thấp nhất, độ lệch chuẩn cũng giảm đi khá nhiều trong hai nhóm này. Khoảng cách giữa các tỉnh trong nhóm kém nhất không nhiều khi độ lệch chuẩn chỉ là 1,34, còn giữa các tỉnh dẫn đầu thì độ lệch chuẩn là 2,11. Và cũng như trong xu hướng chung, độ lệch chuẩn cũng giảm mạnh theo thời gian.

Mặc dù điểm số PCI được cải thiện theo thời gian, nhưng như trình bày ở phía trên, cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều ưu tư về môi trường kinh doanh ở các địa phương. Không những thế, việc so sánh và xếp hạng PCI có thể nói là “tự so sánh” với nhau, giữa các tỉnh thành, có khi dẫn đến tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương.

Có được sự tự đánh giá đã là tốt rồi. Tuy nhiên nếu có thể có những tham chiếu với môi trường kinh doanh ở các nước trong khu vực và quốc tế, hướng đến những chuẩn mực cao hơn thì sự phát triển chung sẽ đạt được những kết quả tốt hơn, bền vững hơn. Chẳng hạn trong 10 tỉnh dẫn đầu PCI 2017, 7/10 tỉnh không phải là tỉnh, thành trọng điểm hay trung tâm kinh tế lớn.

Các tỉnh, thành đều đang nỗ lực để tạo ra một môi trường kinh doanh hấp dẫn, nhưng không vì thế mà hy sinh lợi ích tổng thể của vùng, của quốc gia. Các doanh nghiệp cũng nên có những mục tiêu phát triển tham vọng hơn, phát triển về quy mô và trình độ quản lý. Điểm mạnh của một hệ thống là ở điểm yếu nhất của nó, vì vậy cả chính quyền và doanh nghiệp đều cần nỗ lực, để hai bên không chênh với nhau quá nhiều về tốc độ phát triển. 

Võ Đình Chí/TBKTSG



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng