Báo động rác thải nhựa trên các đại dương

Theo hãng tin CNN, năm 2012 các nhà môi trường thuộc ĐH Nam California và hai nhóm phi lợi nhuận - Quỹ nghiên cứu biển Algalita và Viện 5 Gyres - có trụ sở tại bang California, Mỹ đã thực hiện các chuyến thám hiểm biển Thái Bình Dương trên du thuyền Sea Dragon .

Mục đích của các chuyến thám hiểm là:“thu gom rác thải nhựa tổng hợp” từ quần đảo Marshall nằm ở phía tây Thái Bình Dương cho đến vùng biển phía bắc Thái Bình Dương và nghiên cứu ảnh hưởng nghiêm trọng của rác thải nhựa đến sự sống sinh vật biển ở các khu vực biển thuộc Thái Bình Dương.

Rac-thai-nhua-tren-dai-duong-1

Rác thải nhựa ở Thái Bình Dương tăng lên chóng mặt

Kết quả các chuyến khảo sát cho thấy: (1) có rất nhiều mảnh vụn rác thải nhựa, mỗi mảnh có kích thước tương đương một hạt gạo. Có rất nhiều nhúm rác nhựa vụn dày đặc trong biển, 10 nhúm, 20 nhúm và có khi đến 30 nhúm kéo lên được tại cùng một thời điểm.(2) số lượng rác thải nhựa ở Thái Bình Dương nhiều hơn so với họ từng nghĩ trước đây và đã tăng gấp 100 lần trong 40 năm qua, hầu hết chúng bị phân mảnh kích thước bằng hạt gạo và vì thế còn được gọi là “súp nhựa tổng hợp” ở đại dương, số lượng rác thải nhựa có thể còn nhiều hơn hoặc tương đương với lượng cá con và mực ống đánh bắt được trong lưới.(3). Nhiều loại cá và nhuyễn thể có các mảnh rác nhựa trong cơ thể.

Rac-thai-nhua-tren-dai-duong-2

Rác thải nhựa còn tìm thấy trong dạ dày của một con cá Elagatis bipinnulata.(Ảnh: CNN)

(4) từ vùng biển Tokyo đến Hawaii, đã xác định được mật độ và độc tính từ các mảnh vụn rác thải nhựa trôi dạt đến do hậu quả của trận sóng thần Nhật Bản năm 2011.

Chúng ta đang ăn rác thải nhựa mỗi ngày

Theo thống kê, hàng năm có tới 5 thậm chí tới 8 - 9 triệu tấn rác nhựa được đổ ra các đại dương trên toàn thế giới. Các khoa học gia cho hay, số rác nhựa này đang làm ô nhiễm cả lượng muối và thức ăn cho động vật và chúng ta ăn hàng ngày.

Cụ thể, các nhà khoa học tại ĐH Đông Trung Quốc (Thượng Hải) đã thử kiểm tra các mẫu muối làm từ nhiều nguồn khác nhau: muối biển, muối từ hồ nước mặn, muối mỏ...

Kết quả cho thấy muối biển có chứa tới 550 - 681 hạt nhựa siêu vi/kg. Muối làm từ hồ nước mặn và muối mỏ có tỉ lệ thấp hơn - khoảng 204 hạt/kg. Một người bình thường khoảng 5 - 12g muối một ngày, tức là trong một năm đã nuốt tới hàng ngàn hạt nhựa như siêu vi.

Các chuyên gia cho biết những hạt nhựa siêu vi này đến từ 2 nguồn: do rác thải nhựa phân hủy, và từ những hạt nhựa siêu nhỏ (microbeads) có trong mỹ phẩm như sữa rửa mặt hoặc kem đánh răng... Trong đó loại đến từ mỹ phẩm thường theo các đường ống thoát đổ thẳng ra biển.

Các microbeads thường có kích cỡ rất nhỏ, không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Khi ra đến đại dương, các loài động vật có vỏ như nghêu, sò, ốc... ăn phải, và rồi lại đi vào cơ thể chúng ta khi ta ăn. Theo thống kê, những người thường xuyên ăn động vật có vỏ cũng đồng thời phải tiêu hóa 11.000 hạt nhựa mỗi năm.

Sinh vật phù du ăn phải các hạt microbeads rồi trở thành thức ăn cho các loài động vật khác, và cuối cùng lại chui vào bụng chúng ta. Một vòng luẩn quẩn nguy hiểm.

Vậy nuốt phải các hạt nhựa này có sao không? Một số thí nghiệm đã chỉ ra rằng các hạt nhựa có kích cỡ nano thậm chí có thể xâm nhập và phá hủy tế bào trong cơ thể. Đây cũng chính là nguyên nhân gây ra cái chết của số lượng lớn các loài cá trên thế giới.

Ngoài ra, chúng có thể làm tích tụ các loại hóa chất nguy hiểm, bao gồm thuốc trừ sâu DDT và Polychlorinated biphenyl (PCB - nhóm các hóa chất gây ung thư).

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Environmental Science & Technology của Hội Hóa học Mỹ.

Việt Nam lọt top 5 quốc gia xả rác thải nhựa ra biển nhiều nhất 

Hơn phân nửa số rác thải trong các đại dương trên thế giới đến từ 5 quốc gia châu Á, dẫn đầu là Trung Quốc với 2,4 triệu tấn, chiếm khoảng 30%. Theo sau Trung Quốc lần lượt là Indonesia, Philippines, Việt Nam và Sri Lanka. Việt Nam là một trong những nước xả rác thải nhựa ra biển nhiều nhất (?)

Đồng thời, trong nhóm các quốc gia phát triển thì chỉ có Mỹ là nằm trong top 20 với khoảng 77.000 tấn, tương đương gần 1% tổng số rác thải nhựa đổ ra biển.

Như vậy, có thể thấy rằng quy mô kinh tế và mức độ tiêu dùng chỉ là một phần yếu tố quyết định mức độ gây ô nhiễm biển. Điểm quan trọng nhất ở đây chính là việc thu gom, xử lý và tái chế rác thải, điều mà các quốc gia đang phát triển thường hay bỏ ngỏ. Trong khi đó, lượng nhựa được tiêu thụ hàng năm tại châu Á đang được dự kiến sẽ tăng tới 80% trong 10 năm tới, vượt ngưỡng 200 triệu tấn vào năm 2025.

Có một điều hết sức đáng sợ là khi đã lọt ra biển thì rác thải nhựa có thể cần tới hơn 400 năm để phân hủy. Vì thế, có tới hơn 90% lượng rác trôi nổi trên mặt biển là rác thải nhựa. Theo kịch bản xấu nhất mà tổ chức bảo tồn Ocean Conservancy và công ty tư vấn McKinsey dự báo, tới năm 2025 trên các đại dương khắp thế giới cứ có 3 tấn cá thì sẽ có 1 tấn rác thải nhựa.

Rác thải nhựa không chỉ gây thiệt hại về môi trường, mà còn gây tổn thất lớn cho cả kinh tế lẫn sức khỏe người dân. Về phương diện kinh tế, một bản báo cáo của khối APEC đã cho thấy rác thải biển đang gây thiệt hại gần 1,3 tỷ USD mỗi năm cho các quốc gia trong khối.

Về phương diện sức khỏe, các nghiên cứu y khoa đã cho thấy một khi các loài cá ăn phải các hạt nhựa trôi nổi trên biển, chúng sẽ mắc phải bệnh gan và chết nhanh hơn bình thường. Nguyên nhân dẫn tới điều này là do các hạt nhựa thường chứa các chất độc hại như hợp chất chống cháy và PCB.

Một nghiên cứu mới đây cho thấy có tới 28% số cá được bán trong các chợ ở Indonesia và 25% số cá trong các siêu thị ở California (Mỹ) có chứa rác thải bên trong cơ thể. Và một khi con người ăn vào các loại cá như vậy, thật không khó để hình dung tác hại ghê gớm và lâu dài lên sức khỏe.

Cần phải hành động ngay từ hôm nay

Theo báo cáo của Ocean Conservancy và McKinsey, nếu 5 quốc gia đang dẫn đầu về việc xả rác thải nhựa ra biển bắt đầu hành động ngay từ hôm nay, các nước này có thể giảm được tới 65% lượng rác thải trước năm 2025, từ đó làm giảm tới 45% tổng lượng rác thải toàn cầu.

Việt Nam có thể bắt đầu khắc phục vấn đề xả rác thải nhựa ra biển bằng cách tăng cường đầu tư cho các giải pháp: mở rộng mạng lưới thu gom rác, giảm thiểu việc rò rỉ từ các bãi rác, phân loại để xử lý rác hợp lý, đốt rác để sản xuất điện và sau cùng là xây dựng các cơ sở tái chế.

Hiện tại, Việt Nam đã đạt được tỷ lệ thu gom chất thải rắn khá cao tại các đô thị (từ hơn 80% tới gần 100%). Tuy nhiên, tại các khu vực ngoại thành và nông thôn, nơi hơn 2/3 dân số Việt Nam đang sinh sống, thì con số này vẫn còn rất khiêm tốn (từ 40 tới 60%). Việc phát triển mạng lưới thu gom tại những khu vực này, cũng như quản lý hiệu quả các bãi rác, chắc chắn sẽ góp phần làm giảm đáng kể lượng rác thải xả ra các kênh và sông rồi từ đó trôi ra biển.

Ngoài ra, việc đốt rác nhựa để sản xuất năng lượng cũng được đánh giá là một giải pháp hợp lý về mặt kinh tế cho Việt Nam, nếu như sử dụng các công nghệ đốt rác tiên tiến bảo đảm được các tiêu chuẩn về an toàn khí thải. Rác thải sau khi thu gom cần được phân loại thành rác hữu cơ, rác thải nhựa, rác thải rắn để có biện pháp xử lý thích hợp. Rác thải nhựa có thể trở thành một nguồn nhiên liệu thay thế cho than đá trong ngành công nghiệp xi măng hoặc sản xuất điện. Điều này có thể làm giảm bớt gánh nặng năng lượng, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang bắt đầu phải nhập khẩu than. Hiện Việt Nam đang đốt bỏ rác và rác thải nhựa vừa gây ô nhiễm môi trường vừa lãng phí năng lượng.

Việt Nam đã có các mô hình sản xuất điện từ đốt rác thải có hiệu quả. Các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác cần ủng hộ Việt Nam về vấn đề này.

Tuấn Anh (tổng hợp)



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng