Hiện trạng, thách thức và chính sách cần ưu tiên trong phòng chống tác hại của thuốc lá, rượu bia tại Việt Nam

Góp phần đẩy mạnh tiến trình phát triển chính sách theo hướng xã hội hóa công tác phòng chống tác hại (PCTH) thuốc lá và lạm dụng rượu bia ở Việt Nam, Liên minh Vận động phát triển chính sách y tế dựa vào bằng chứng khoa học (EBHPD) cùng Tổ chức HealthBridge Canada vừa tổ chức hội thảo "Vai trò của tổ chức xã hội dân sự (CSOs) trong vận động phát triển chính sách PCTH thuốc lá và rượu bia ở Việt Nam".

Tac hai RBTL

Hội thảo có sự tham gia của đại diện nhiều bộ, ngành, đoàn thể trong nước liên quan và một số tổ chức quốc tế tại Việt Nam. Các đại biểu thảo luận xoay quanh hai chủ đề: Thuốc lá, rượu bia - Thành công & thách thức cho Việt Nam; Vai trò CSOs trong vận động chính sách y tế, thuốc lá, rượu bia và đề xuất hành động.
Các tham luận chính tại Hội thảo gồm: Thực trạng, thách thức và những chính sách cần ưu tiên trong phòng chống tác hại thuốc lá ở Việt Nam (Phan Thị Hải, phó giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá); Hiện trạng, thách thức chính sách cần ưu tiên trong phòng chống lạm dụng rượu bia ở Việt Nam (Phạm Thị Hoàng Anh, giám đốc HealthBridge);

Sự can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lá, rượu bia vào chính sách y tế công cộng (Bungon Ritthiphakdee, giám đốc Liên minh PCTH thuốc lá Đông Nam Á - SEATCA); Bài học kinh nghiệm EBHPD (2014 – 2015) trong vận động chính sách y tế và khuyến nghị hành động cho lĩnh vực PCTH thuốc lá, rượu bia (Phạm Thao Lan, thành viên ban thường trực hành động EBHPD);

Bài toán tăng cường năng lực và tài chính cho CSOs tham gia vận động chính sách y tế và chính sách PCTH thuốc lá, rượu bia (Trần Tuấn, trưởng ban thường trực hành động EBHPD, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu & Đào tạo (NC&ĐT)Phát triển cộng đồng); CSOs ở Thái Lan được hỗ trợ thế nào (Bungon Rithiphakdee, giám đốc SEATCA).

Nguy cơ lớn trước mắt và lâu dài

Bà Phan Thị Hải, phó chánh văn phòng Chương trình PCTH thuốc lá, phó giám đốc Quỹ PCTH thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết: Việt Nam là một trong 15 nước có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới. Tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc là 47,4%.

Việt Nam, với 15 triệu người hút thuốc lá, đứng thứ ba trong ASEAN (sau Indonesia và Philippines); trung bình mỗi năm 40.000 người tử vong do các bệnh liên quan sử dụng thuốc lá, gấp 3 lần số người chết do tai nạn giao thông.

Trong khi đó, theo thống kê của Bộ Công Thương, Việt Nam cũng trở thành quốc gia tiêu thụ bia cao nhất Đông Nam Á và đứng thứ tư châu Á (sau Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc), với lượng tiêu thụ hơn 3 tỉ lít/năm. Tiêu thụ rượu tăng hơn 7,5% chỉ trong 1 năm, từ 63 triệu lít năm 2012 lên gần 68 triệu lít năm 2013.

Việc tiêu thụ thuốc lá và rượu bia ở Việt Nam thời gian qua ngày càng tăng đã gây ra những gánh nặng, không chỉ tổn hại sức khỏe con người mà cả về kinh tế - xã hội. Bên cạnh những gánh nặng về bệnh tật và tai nạn, thương tích gia tăng, còn phải kể đến nguy cơ mất an ninh xã hội, bạo lực học đường, bạo lực gia đình, nguy cơ nghèo đói như hậu quả tất yếu của tăng chi phí khám chữa bệnh hay mất năng suất lao động, kéo theo đó là gia tăng áp lực lên quỹ an sinh xã hội.

Năm 2012, người Việt Nam tiêu tốn hơn 22.000 tỉ đồng cho sản phẩm thuốc lá, chiếm 5 - 10% tổng chi tiêu hộ gia đình. Trong khi đó chi phí điều trị các bệnh ung thư phổi, bệnh tim và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (chỉ là 3 trong số 25 loại bệnh do hút thuốc lá gây ra) lên tới 2.304 tỉ đồng/năm 2013.

Quản lý còn nhiều bất cập

Luật PCTH thuốc lá được ban hành năm 2012, có hiệu lực thi hành từ 1/5/2013, đã có tác động nhất định, thông qua những biện pháp cắt giảm cả cung lẫn cầu.Nhà nước đã chỉ đạo thực hiện đồng thời: tăng thuế; quản lý chặt kinh doanh thuốc lá; cấm quảng cáo thuốc lá; ghi nhãn cảnh báo tác hại thuốc lá đối với sức khỏe.
Tuy nhiên, hiện nay giá và thuế thuốc lá còn thấp; việc tiếp cận mua thuốc lá còn dễ dàng trong giới trẻ và người thu nhập thấp. Tình hình vi phạm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá tại điểm bán lẻ còn phổ biến, nhất là tại thành phố lớn.
Bên cạnh đó, năng lực triển khai, quản lý chương trình PCTH thuốc lá tại một số địa phương còn hạn chế, kết quả thanh kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCTH thuốc lá chưa được thực hiện thường xuyên. Trên thị trường, xuất hiện các sản phẩm thuốc lá mới như Shisha và các loại thuốc lá điện tử... thu hút thanh thiếu niên và người tiêu dùng. Những vấn đề đó là một phần khó khăn và thách thức đặt ra đối với công tác PCTH thuốc lá tại Việt Nam.

Cần có thêm chính sách hiệu quả

Theo bà Phạm Thị Hoàng Anh, giám đốc HelthBridge Canada tại Việt Nam, "Chính phủ Việt Nam cần phải có những chính sách hiệu quả trong kiểm soát thuốc lá và rượu bia, bao gồm kiểm soát bán lẻ, mở rộng kiểm soát quảng cáo và khuyến mãi. Ngoài ra, chính sách về môi trường không khói thuốc được xem là hiệu quả với PCTH thuốc lá. Bên cạnh đó, trong nhà trường và trên phương tiện thông tin đại chúng,cần tăng cường giáo dục thanh thiếu niên về nguy cơ sức khỏe khi sử dụng thuốc lá, rượu bia. Nhà nước cũng cần tính đến việc tăng thuế với các mặt hàng này; bên cạnh lợi ích tăng thu ngân sách còn có tác dụng giảm tiêu dùng và các hệ lụy liên quan đối với cả người dùng thường xuyên lẫn không thường xuyên".
Mạng lưới CSOs ở Việt Nam hiện nay rất đa dạng, từ các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức phi chính phủ, tổ chức nghiên cứu vận động chính sách và tổ chức tự thân xuất phát từ cộng đồng; nhưng hầu hết đối với công tác PCTH thuốc lá, rượu bia đều chưa có sự tham gia tích cực, hiệu quả.
Trong khi đó, có rất nhiều hoạt động về PCTH thuốc lá và rượu bia mà các tổ chức có thể tham gia, từ việc hỗ trợ, cung cấp bằng chứng cho các cơ quan hoạch định chính sách về tác hại do sử dụng thuốc lá và lạm dụng rượu bia, đến việc thực hiện truyền thông thúc đẩy người dân tham gia thực thi chính sách tại cộng đồng, hay việc CSOs thực thi chức năng giám sát xã hội đối với hoạt động của chính phủ và các doanh nghiệp về triển khai luật và chính sách PCTH thuốc lá, rượu bia.
Ông Trần Tuấn, giám đốc Trung tâm NC&ĐT Phát triển cộng đồng, trưởng ban thường trực hành động của EBHPD cho rằng "Thực trạng của CSOs hiện nay là do thiếu chiến lược tập trung, chưa tạo được đầu mối tập hợp lực lượng và chưa có chiến lược cùng tham gia, cùng hành động trong khu vực PCTH thuốc lá, rượu bia.
Quan trọng hơn, đó là thiếu nguồn tài chính ổn định đảm bảo sự tham gia bền vững của các tổ chức này. Việc cần làm ngay là truyền thông thay đổi nhận thức, xác định vai trò của CSOs trong PCTH thuốc lá, rượu bia. Bản thân CSOs phải nhận thấy sự cần thiết liên kết, liên minh với nhau, tạo khung chiến lược hành động cụ thể với thuốc lá và rượu bia trong giai đoạn 2015 – 2016.

Về phía Chính phủ, không chỉ dừng ở việc thúc đẩy sự tham gia của các thành phần xã hội cùng Nhà nước thực thi luật và chính sách PCTH thuốc lá và lạm dụng rượu bia, mà cần tiến đến có được cơ chế tài chính dành riêng cho hoạt động PCTH thuốc lá,rượu bia, trong đó trích tỉ lệdành cho CSOs thực hiện sáng kiến PCTH thuốc lá, rượu bia".

Bà Bungon Ritthiphakdee, giám đốc SEATCA, chia sẻ kinh nghiệm CSOs làm việc trong lĩnh vực PCTH thuốc lá và rượu bia ở Thái Lan: "Năm 2014, nguồn thu cho quỹ ThaiHealth từ thuế phụ thu đối với sản phẩm thuốc lá và rượu bia ở Thái Lan ước tính 150 triệu USD. Trong đó, ngoài 90% ngân quỹ dành cho các tài trợ chỉ định liên quan vấn đề nâng cao sức khỏe và dành cho các mục tiêu định hướng chiến lược, có khoảng 10% tài trợ mở dành cho cộng đồng tham gia sáng kiến nâng cao sức khỏe. Đây cũng là cơ hội dành cho CSOs hoạt động trong lĩnh vực PCTH thuốc lá và rượu bia".

Để đẩy mạnh hoạt động PCTH thuốc lá và lạm dụng rượu bia, các đại biểu dự Hội thảo thống nhất với định hướng CSOs thời gian tới cần vận động chính phủ theo hướng, bên cạnh phát triển chính sách kiểm soát chặt chẽ hơn đối với tiêu thụ sản phẩm thuốc lá, rượu bia, cần tạo môi trường rộng mở về cơ chế và tài chính cho CSOs cùng tham gia, với nguồn kinh phí ổn định trích từ thuế thuốc lá, rượu bia.

Hồng Hải (theo NGOIC)



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng