Trách nhiệm xã hội – doanh nghiệp Việt chưa quan tâm

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là một yêu cầu đang được đặt ra ngày càng cao trong xu hướng phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Song, trên thực tế cũng còn không ít doanh nghiệp trong nước chưa hiểu rõ sự cần thiết cũng như chưa quan tâm đến việc thực hiện CSR như một đòi hỏi tự thân.

Có nhiều cách hiểu khác nhau về CSR. Ngân hàng Thế giới (WB) định nghĩa CSR là “cam kết của doanh nghiệp trong việc đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế bền vững, làm việc với các nhân viên, gia đình họ, cộng đồng địa phương và xã hội để cải thiện chất lượng cuộc sống của họ, theo những cách thức vừa tốt cho doanh nghiệp và đồng thời cũng tốt cho sự phát triển”. Trong khi đó, Tổ chức Tiêu chuẩn quốc tế trong ISO 26000:2010 cho rằng, trách nhiệm xã hội là trách nhiệm của một tổ chức đối với các tác động của các quyết định và hoạt động của doanh nghiệp đó lên xã hội và môi trường, thông qua hành vi minh bạch và mang tính đạo đức, góp phần vào sự phát triển bền vững, bao gồm cả sức khỏe và phúc lợi xã hội, quan tâm đến mong muốn của các bên liên quan; là tuân thủ theo pháp luật hiện hành và các tiêu chuẩn quốc tế về hành vi, và kết nối toàn tổ chức và được thể hiện trong các mối quan hệ của tổ chức trong phạm vi ảnh hưởng của mình.

Vì sao cần CSR?

Phần nhiều các tập đoàn nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam thực hiện CSR chủ yếu do được thừa hưởng chính sách, chương trình từ tập đoàn mẹ. Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp như các định nghĩa về CSR nói trên, các doanh nghiệp thực hiện các chương trình hướng tới cộng đồng, xã hội còn vì một số lý do. Đầu tiên, là để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của các bên cho vay. Ví dụ các dự án hoặc các công ty lớn đều đi vay vốn của các định chế tài chính như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển châu Á, JBIC, KFW… Tất cả định chế này đều áp dụng một số bộ tiêu chuẩn, như bộ tiêu chuẩn thực hiện về phát triển bền vững môi trường và xã hội của Công ty Tài chính quốc tế (IFC) trực thuộc Ngân hàng Thế giới. Bộ tiêu chuẩn này gồm 8 tiêu chuẩn liên quan đến đất đai, sức khỏe, an toàn, môi trường và xã hội...

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng phải đáp ứng các yêu cầu của khách hàng. Ví dụ, khi gia công giày cho Adidas hay New Balance, các công ty phải tuân thủ các quy định mà khách hàng này đưa ra như không sử dụng lao động trẻ em, đảm bảo điều kiện làm việc an toàn và các yêu cầu về môi trường. Những yêu cầu này thường được cụ thể hóa trong những bộ quy tắc ứng xử trách nhiệm xã hội như SA 8000.

Thứ hai, thực hiện CSR là chiến lược để các công ty quản lý rủi ro và tạo sự đồng thuận xã hội. Thông thường công ty sẽ đối mặt với hai loại rủi ro chính: (1) rủi ro xã hội - là những rủi ro mà công ty có thể gây ra cho cộng đồng sinh sống xung quanh như tiếng ồn, khói, bụi, cháy nổ; (2) rủi ro công ty - là rủi ro mà cộng đồng sinh sống xung quanh có thể gây ra cho công ty như biểu tình, chặn đường ra vào công ty, phá hoại cơ sở vật chất và tài sản công ty… Thực hiện CSR sẽ giúp doanh nghiệp ngăn ngừa và hóa giải những rủi ro thông qua cung cấp thông tin hai chiều, đối thoại hoặc có những hỗ trợ thiết thực giúp cộng đồng phát triển sinh kế để bù đắp lại những thiệt hại nếu có (ví dụ, mất đất nông nghiệp cho việc xây dựng nhà máy, bị ảnh hưởng bởi khói bụi, tiếng ồn…).

Tất nhiên, nếu doanh nghiệp cố tình gây ô nhiễm môi trường, vi phạm luật lao động hay làm những điều trái với quy định của pháp luật thì có vờ thực hiện CSR cũng chẳng ích gì, bởi CSR lúc này chỉ là biện pháp trá hình mà không phải là một chiến lược xuất phát từ thực tâm của công ty.

Thứ ba, CSR còn là chiến lược tạo sự khác biệt về thương hiệu, xây dựng sự yêu thích từ khách hàng, người tiêu dùng. Đây đang là xu hướng được nhiều tập đoàn trên thế giới coi trọng.

Một số hạn chế về nhận thức CSR

Trên thực tế, việc áp dụng CSR ở nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế và đôi khi như là bị bắt buộc thay vì doanh nghiệp chủ động xây dựng chính sách này. Một lý do thường được đưa ra là tiềm lực tài chính còn hạn chế - một số chủ doanh nghiệp cho biết họ đang hàng ngày phải lo đến sự tồn tại và lợi nhuận của công ty trước khi nghĩ đến những vấn đề xa hơn như lợi ích xã hội. Tuy nhiên, biện minh này chưa thuyết phục vì có nhiều công ty mặc dù điều kiện sản xuất và kinh doanh còn khó khăn nhưng vẫn dành nhiều ngân sách cho các hoạt động xã hội, chẳng hạn đóng góp quỹ vì người nghèo. Hơn nữa, việc thực hiện CSR không nhất thiết lúc nào cũng cần ngân sách tốn kém, nhiều khi chỉ cần nguồn lực khiêm tốn cũng có thể tạo ra những lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp.

Một lý giải khác xem ra thuyết phục hơn, đó là nhận thức về CSR còn hạn chế trong doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp chưa biết đến CSR là gì. Một số doanh nghiệp đơn thuần quan niệm CSR là làm từ thiện cho người nghèo, những người kém may mắn trong xã hội. Về lý thuyết thì nhìn nhận này không sai, nhưng làm từ thiện chỉ là một góc nhỏ và là cách hiểu đơn giản, trong khi đó CSR là chiến lược chủ động và hướng đến nhiều đối tượng và nhiều chủ đề khác nhau.

Mặt khác, nhận thức về quyền của người tiêu dùng ở Việt Nam chưa cao. Ở các nước phát triển, với ý thức về môi trường sống rất cao nên người tiêu dùng chỉ ủng hộ những doanh nghiệp có trách nhiệm đối với xã hội. Khách hàng sẽ chọn mua sản phẩm và dịch vụ của các công ty biết nỗ lực vì một xã hội lành mạnh và hiệu quả. Ngược lại, trên thế giới đã có nhiều phong trào tẩy chay sản phẩm của các công ty vi phạm đạo đức, trách nhiệm xã hội, chẳng hạn sản phẩm tạo ra từ việc sử dụng lao động trẻ em, sản phẩm gây tổn hại môi trường...

Để phát triển CSR đòi hỏi doanh nghiệp phải có tầm nhìn dài hạn và có sự quan tâm thích đáng. Hiện nay Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam kết hợp với một số bộ ngành liên quan triển khai dự án và hoạt động để quảng bá cho CSR này, như trao danh hiệu cho doanh nghiệp thực hiện CSR tiêu biểu, đánh giá và xếp hạng doanh nghiệp bền vững. Những hoạt động như vậy cùng với các quy định luật pháp chặt chẽ và trên hết là nhận thức của người tiêu dùng đối với các sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội được tăng cường, hy vọng sẽ giúp CSR được áp dụng rộng rãi hơn.

Đào Quang Minh/TBKTSG



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng