Tạo thị trường dịch vụ công ích để tư nhân tham gia

Cùng với khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN), khu vực đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) bị xem như là những rào cản đáng kể nhất trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam sang nền kinh tế thị trường đầy đủ. Trong khi quá trình cải cách khu vực DNNN được đẩy nhanh từ khoảng đầu những năm 2000 thì quá trình cải cách khu vực ĐVSNCL mới chỉ bắt đầu được quan tâm trong vài năm trở lại đây.

Khu vực đơn vị sự nghiệp công lập bị xem như là những rào cản đáng kể nhất trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam sang nền kinh tế thị trường đầy đủ. Ảnh: THÀNH HOA

Với khu vực DNNN, từ nhiệm kỳ trước của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho tới nhiệm kỳ hiện nay của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, điệp khúc tái cơ cấu khu vực DNNN liên tục được nhắc đến với những mục tiêu cải cách đầy tham vọng nhưng kết quả vẫn còn cách rất xa so với chủ trương đề ra. Nếu cải cách khu vực DNNN gian nan như vậy thì liệu cải cách khu vực ĐVSNCL có phải tốn nhiều thời gian tương tự hay không?

Quá trình cải cách khu vực ĐVSNCL gặp nhiều trở ngại nhưng tựu chung rơi vào hai nguyên nhân chính sau đây:

Thứ nhất, các dịch vụ mà khu vực này cung cấp đa phần là các loại dịch vụ công ích (giáo dục, y tế, giao thông vận tải...). Đây là những lĩnh vực có tính xã hội cao nên thường chịu nhiều các quy định điều tiết về giá cả cũng như chất lượng cung cấp. Những quy định này một mặt khiến cho các ĐVSNCL khó có thể tự chủ cung ứng dịch vụ cho thị trường như các loại hình dịch vụ thông thường khác. Mặt khác, nó lại tạo ra các rào cản đối với các doanh nghiệp tư nhân muốn tham gia cung ứng dịch vụ. Các doanh nghiệp tư nhân không thể duy trì được hoạt động kinh doanh của mình nếu như họ bị khống chế giá, phí trong khi lại thường xuyên bị thanh, kiểm tra để đảm bảo cung cấp dịch vụ đạt tiêu chuẩn.

Thứ hai, tương tự như khu vực DNNN, lợi ích cục bộ của các cơ quan chủ quản đối với các ĐVSNCL rất lớn. Rất ít cơ quan chủ quản muốn “nhả” các ĐVSNCL. Đây là nơi mà các cơ quan chủ quản nắm giữ quyền lực ban phát chức vụ, kinh phí, gửi gắm con em trước khi được điều chuyển sang những vị trí quan trọng hơn trong bộ máy chính quyền.

Khi các ĐVSLCL không thể tự chủ tài chính, doanh nghiệp tư nhân không muốn tham gia, thì các cơ quan chủ quản lại càng có lý do để tiếp tục “quản lý” các ĐVSNCL. Đây là những loại dịch vụ công ích quan trọng, có tính xã hội cao, nhưng khu vực tư nhân lại không muốn kinh doanh nên buộc Nhà nước phải tiếp tục bao cấp, cung cấp.

Để quá trình cải cách khu vực ĐVSNCL diễn ra nhanh hơn, bước quan trọng đầu tiên là phải tạo ra thị trường thực sự đối với việc cung ứng các loại dịch vụ này. Việc thúc đẩy quá trình cổ phần hóa các ĐVSNCL trong khi chưa có thị trường cho lĩnh vực tương ứng không những sẽ dẫn đến thất thoát tài sản công mà còn không giải quyết được gốc rễ của vấn đề. Bởi lẽ, các nhà đầu tư tư nhân chủ yếu nhắm đến giá trị đất đai của các ĐVSNCL chứ không phải là cải thiện chất lượng dịch vụ cung ứng.

Để hình thành thị trường đối với việc cung ứng dịch vụ công ích thì trước hết cần phải hạch toán đầy đủ chi phí vào hoạt động của ĐVSNCL giống như các doanh nghiệp. Cụ thể, các tài sản như đất đai, trụ sở... mà các ĐVSNCL đang sử dụng, khai thác cần được đưa vào hạch toán chi phí tương đương như mức các doanh nghiệp tư nhân thuê lại của Nhà nước. Các ĐVSNCL cần được phép cung ứng dịch vụ với mức giá sao cho bù đắp được mức phí sau khi đã tính đủ.

Đối với người sử dụng dịch vụ, Nhà nước cần xây dựng chính sách hỗ trợ trực tiếp những đối tượng yếu thế. Chẳng hạn, trẻ em thuộc diện nghèo sẽ được hỗ trợ mỗi tháng một khoản tiền nhất định để đi học hay mua bảo hiểm khám chữa bệnh. Các gia đình sẽ được quyền lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ theo nhu cầu, bất kể đó là đơn vị công lập hay tư nhân. Nếu các cơ quan nhà nước sử dụng dịch vụ từ các ĐVSNCL, họ cũng sẽ phải trả mức giá sau khi đã tính đúng, tính đủ.

Một khi thị trường được thiết lập, các nhà đầu tư tư nhân sẽ tham gia thị trường để cung cấp dịch vụ của mình theo mức giá cạnh tranh với các ĐVSNCL. Đây chính là cơ sở để định giá chính xác giá trị của các ĐVSNCL nhằm mục đích cổ phần hóa.

Sau khi thị trường được hình thành, tiến độ cải cách có nhanh được hay không sẽ lại phụ thuộc vào việc Chính phủ có khả năng tách được các đơn vị này khỏi các cơ quan chủ quản hay không. Đây cũng sẽ lại là một bài toán khó đối với Chính phủ tương tự như những khó khăn gặp phải đối với quá trình cải cách khu vực DNNN trong thời gian vừa qua.

Các ngành, lĩnh vực sẽ chuyển đổi từ đơn vị sự nghiệp thành công ty cổ phần giai đoạn 2017-2020:

1. Khai thác, sản xuất và cung cấp nước sạch.

2. Thoát nước và xử lý nước thải.

3. Vệ sinh môi trường.

4. Chiếu sáng.

5. Sản xuất, lưu giữ giống gốc cây trồng vật nuôi.

6. Dịch vụ tư vấn trong các lĩnh vực (lập quy hoạch đô thị, kế toán, kiểm toán, thuế, thẩm định giá tài sản, nghiên cứu thị trường, thăm dò dư luận xã hội, tư vấn về quản lý và kinh doanh...).

7. Dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; dịch vụ về thông tin, tư vấn, đào tạo, bồi dưỡng, phổ biến, ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

8. Thông tin thị trường lao động, dịch vụ việc làm, hỗ trợ phát triển quan hệ lao động, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

9. Đảm bảo nhu cầu thiết yếu cho phát triển sản xuất và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào dân tộc ở miền núi, vùng sâu, vùng xa.

10. Quản lý, bảo trì hệ thống đường bộ, đường thủy nội địa.

11. Quản lý, bảo trì bến tàu, bến xe.

12. Kiểm định kỹ thuật phương tiện giao thông cơ giới và phương tiện thủy.

13. Kiểm định xây dựng.

14. Kiểm định kỹ thuật an toàn lao động.

15. Hoạt động đào tạo và sát hạch lái xe.

16. Kinh doanh mặt bằng hội chợ triển lãm, xúc tiến thương mại, đầu tư.

17. Các dịch vụ hỗ trợ, cung cấp thông tin, quảng bá du lịch.

18. Quản lý bất động sản; quản lý chợ, trung tâm thương mại.

19. Kinh doanh nhà khách, nhà nghỉ và dịch vụ lưu trú ngắn ngày và phục vụ hội họp.

20. Phát triển hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp.

(Theo Quyết định số 31/2017/QĐ-TTg, ngày 17-7-2017)

Đinh Tuấn Minh/TBKTSG



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng